Tại sao chọn đồng hồ Garmin | Vì sao năng lượng cơ thể khó hồi phục khi cơ thể bắt đầu ốm?  

Có thể bạn đã từng nghe những câu chuyện về đồng hồ Garmin hoặc các thiết bị đeo tay thông minh dường như “dự đoán” được bệnh tật. Nhưng liệu thiết bị theo dõi sức khỏe có thực sự nhận biết khi bạn sắp ốm nhờ vào chỉ số năng lượng cơ thể, hay người dùng chỉ đang diễn giải dữ liệu quá mức?

Lưu ý quan trọng: Đồng hồ Garmin không phải là thiết bị y tế và không được thiết kế để chẩn đoán hay điều trị bất kỳ bệnh lý nào. Nếu bạn lo lắng về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến của chuyên gia y tế. 

Chỉ số Body Battery – năng lượng cơ thể là gì?

Cơ thể bạn có một nguồn năng lượng nhất định để thực hiện các hoạt động hàng ngày, từ tập thể dục, làm việc cho đến nấu ăn. Hãy tưởng tượng năng lượng này như một viên pin sạc – và mỗi cá thể sẽ có một “viên pin” khác nhau. Bất kỳ hình thức căng thẳng nào, dù là thể chất hay tinh thần, đều có thể làm hao hụt năng lượng. Ngược lại, nghỉ ngơi và ngủ là trạng trái giúp cơ thể phục hồi. 

Garmin sử dụng thuật toán Firstbeat Analytics để đo lường căng thẳng và mức độ hồi phục thông qua tính năng Năng lượng cơ thể (Body Battery), giúp bạn theo dõi năng lượng cá nhân. Vậy thực tế, chỉ số này hoạt động ra sao? 

Mối quan hệ giữa năng lượng cơ thể và hệ thần kinh

Cơ thể con người được điều khiển bởi một hệ thống phức tạp gọi là hệ thần kinh tự động (ANS – Autonomic Nervous System). Đúng như tên gọi, ANS chịu trách nhiệm vận hành các chức năng quan trọng mà chúng ta không cần nghĩ đến, như tiêu hóa, nhịp tim và hô hấp. [1] 

Hệ ANS có hai nhánh chính điều khiển sự cân bằng giữa căng thẳng và hồi phục: 

• Hệ thần kinh giao cảm (Sympathetic Nervous System): Đây là nguồn gốc của phản ứng “chiến đấu hoặc bỏ chạy” (fight or flight). Khi đối mặt với căng thẳng, hệ này giúp cơ thể sẵn sàng hoạt động. 

• Hệ thần kinh đối giao cảm (Parasympathetic Nervous System): Ngược lại, hệ này điều chỉnh các chức năng “nghỉ ngơi và tiêu hóa” (rest and digest), giúp cơ thể thư giãn và phục hồi. [1] 

Khi bạn bắt đầu có dấu hiệu ốm, cơ thể phải huy động nhiều năng lượng hơn để chống lại virus hoặc vi khuẩn, khiến quá trình phục hồi bị ảnh hưởng. Đây là lý do Body Battery có thể giảm sút và khó sạc đầy khi bạn đang bệnh hoặc kiệt sức. 

Hiểu về trái tim của bạn 

Nhịp tim của bạn được điều chỉnh chặt chẽ bởi hệ thần kinh tự chủ ANS, quyết định cả nhịp tim và biến thiên nhịp tim (HRV). HRV là sự thay đổi của khoảng thời gian giữa các nhịp tim liên tiếp. Sự khác biệt này chỉ tính bằng mili – giây nên  chúng ta thường không nhận ra sựthay đổi về HRV như cách chúng ta cảm nhận nhịp tim (nhịp đập mỗi phút). 

Điều này có nghĩa là việc phân tích nhịp tim của bạn theo từng nhịp có thể xác định được sự chuyển đổi giữa trạng thái “chiến đấu hoặc bỏ chạy” (fight-or-flight) và “nghỉ ngơi và tiêu hóa” (rest-and-digest). Khi bạn căng thẳng, nhịp tim tăng lên và HRV giảm xuống. Chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy nhịp tim tăng, nhưng chính sự suy giảm HRV mới phản ánh rõ nhất tình trạng cơ thể bạn. 

Căng thẳng, cũng giống như tập thể dục, làm tăng nhịp tim và giảm HRV. Ngược lại, khi bạn thư giãn và nghỉ ngơi, nhịp tim giảm xuống trong khi HRV tăng lên. Hãy hình dung trái tim bạn như một động cơ được tinh chỉnh chính xác, chỉ tăng tốc khi thực sự cần thiết, và có thể thay đổi tốc độ linh hoạt từng giây. 

Chỉ số HRV thể hiện điều gì?

Hãy tiếp tục xem xét góc độ kiểm soát cơ thể. HRV thấp cho thấy bạn đang chịu căng thẳng, đồng nghĩa với việc hệ thần kinh giao cảm (sympathetic nervous system) đang chiếm ưu thế. Ngược lại, HRV cao cho thấy cơ thể đang trong trạng thái nghỉ ngơi, khi hệ thần kinh phó giao cảm (parasympathetic nervous system) nắm quyền kiểm soát [2]. Tuy nhiên, nếu HRV tăng quá cao do tập luyện quá sức, điều này có thể báo hiệu cơ thể đang gặp khó khăn trong việc phục hồi và duy trì trạng thái cân bằng. 

Khi cơ thể hoạt động hài hòa, năng lượng cơ thể của bạn sẽ thể hiện chu kỳ sạc và tiêu hao năng lượng một cách đều đặn theo thời gian. Tuy nhiên, nếu có sự gián đoạn, chẳng hạn như tiêu hao năng lượng nhanh hơn vào ban ngày hoặc sạc lại chậm hơn vào ban đêm, đó có thể là dấu hiệu của một vấn đề/bênh tiềm ẩn. 

Năng lượng cơ thể phải vật lộn để sạc lại theo thời gian 

Điều gì xảy ra khi bạn bị ốm? 

Khi cơ thể nhiễm bệnh, hệ miễn dịch sẽ phản ứng, phần lớn nhờ vào sự điều tiết của hormone. Những hormone này kích thích cơ thể sản xuất nhiều tế bào bạch cầu hơn để chống lại mầm bệnh. Đồng thời, chúng cũng kích hoạt hệ thần kinh tự chủ (ANS), đặc biệt là hệ thần kinh giao cảm, làm tăng nhịp tim, tiết mồ hôi và các phản ứng sinh lý khác nhằm hỗ trợ quá trình hồi phục. Về bản chất, cơ thể nhận diện bệnh tật như một dạng căng thẳng, khiến hệ thần kinh giao cảm chiếm ưu thế. Trong quá trình này, HRV thường giảm dần, mặc dù mức độ ảnh hưởng có thể khác nhau tùy vào mức độ nghiêm trọng của bệnh. [3] 

Ban đầu, rất khó để xác định năng lượng cơ thể  thấp là do bệnh hay nguyên nhân khác. Tuy nhiên, nếu bạn cảm thấy đau đầu nhẹ, đau họng hoặc hắt hơi bất thường, thì khả năng cao là bạn đang bị ốm. Ngoài ra, khi cơ thể đang chiến đấu với bệnh tật, nhịp tim và tải trọng tập luyện (training load) có thể cao hơn bình thường, ngay cả trong những buổi tập luyện quen thuộc. 

Lưu ý rằng sốt là một yếu tố gây căng thẳng lớn đối với cơ thể. Chỉ cần tăng 1°C nhiệt độ cơ thể có thể làm nhịp tim trung bình tăng hơn 7 nhịp mỗi phút. Các tình trạng mất cân bằng sinh lý, chẳng hạn như đái tháo đường không kiểm soát, suy giáp hoặc cường giáp, cũng có thể thể hiện qua mức độ căng thẳng cao hơn trên biểu đồ theo dõi của bạn [1], đồng thời làm giảm giá trị năng lượng cơ thể. 

Duy trì sức khỏe và năng lượng cơ thể

Phản ứng căng thẳng của cơ thể là cách tự nhiên giúp bạn chuẩn bị đối mặt với thử thách, cung cấp năng lượng để làm việc hiệu quả và tập trung hơn. Tương tự, khi bạn tập luyện, việc gây áp lực lên cơ bắp và hệ tim mạch giúp nâng cao thể lực, giúp cơ thể thích nghi và trở nên mạnh mẽ hơn. 

Căng thẳng chỉ trở nên có hại khi kéo dài quá lâu hoặc ở mức độ quá cao [5]. Nếu bị căng thẳng quá mức trong thời gian dài, cơ thể sẽ khó phục hồi và hệ miễn dịch suy yếu, khiến bạn dễ mắc bệnh hơn. [6] 

Một chế độ tập luyện cân bằng kết hợp với dinh dưỡng hợp lý, giấc ngủ chất lượng, thời gian nghỉ ngơi trong công việc, giao tiếp xã hội và các hoạt động thư giãn khác chính là chìa khóa để duy trì sức khỏe. Năng lượng cơ thể giúp bạn nhận biết rõ hơn về tình trạng cơ thể, từ đó đưa ra những quyết định phù hợp để duy trì thể lực và tinh thần khỏe mạnh. 

Chuyên gia tư vấn 

Bà Johanna Toivonen, Nhà sinh lý học tại Firstbeat Technologies; Thạc sĩ Biomechanics và Sinh lý học (Đại học Jyväskylä). 

Tài liệu tham khảo 

[1]B. Derrickson, Human Physiology, Hoboken, NJ: John Wiley & Sons, Inc., 2017. 

[2]Firstbeat Technologies, Oy, “Stress and Recovery Analysis Method Based on 24-hour Heart Rate Variablity,” White Paper, Jyväskylä, Finland, 2014. 

[3]L. Borovikova, S. Ivanova, M. Zhang and e. al., “Vagus nerve stimulation attenuates the systemic inflammatory response to endotoxin,” Nature, vol. 405, p. 458–462, 2000. 

[4]J. . Karjalainen and M. . Viitasalo, “Fever and Cardiac Rhythm,” JAMA Internal Medicine, vol. 146, no. 6, pp. 1169-1171, 1986. 

[5]M. Agnese, “The effects of chronic stress on health: new insights into the molecular mechanisms of brain–body communication,” Future Science OA, vol. 1, no. 3, 2015. 

[6]J. Morey, I. A. Boggero, A. B. Scott and S. Segerstrom, “Current Directions in Stress and Human Immune Function,” Curr Opin Psychol, no. 5, pp. 13-17, 2015.